Topraklama, elektrik tesisatının en çok konuşulan ama en az anlaşılan parçasıdır. Basitçe: bir cihazın metal gövdesine elektrik kaçtığında, o elektriğe insan yerine toprağa gidecek güvenli bir yol sunar.
Neden Gerekli
Çamaşır makinesinin içindeki bir kablo gövdeye değdiğini düşünün. Topraklama yoksa gövde elektrik yüklü hale gelir ve makineye dokunan ilk kişi, akımın toprağa gitmek için kullanacağı yol olur. Topraklama varsa akım, direnci çok daha düşük olan toprak hattından akar ve aynı anda kaçak akım rölesini attırarak enerjiyi keser.
Yani topraklama tek başına da çalışır, ama asıl gücünü kaçak akım rölesiyle birlikte gösterir. İkisi bir takımdır.
En Yaygın Yanılgı
"Prizim topraklı" cümlesini çok duyuyoruz. Ama prizde toprak piminin bulunması, o pime kablo geldiği anlamına gelmez. Şanlıurfa'da eski binalarda çok sık karşılaştığımız durum şu: priz üç uçlu, görüntü tamam, ama arkasında toprak kablosu yok. Kullanıcı korunduğunu sanıyor, aslında korunmuyor.
Daha kötü bir uygulama da var: toprak ucunun panoda nötre bağlanması. Bu, bazı durumlarda işe yarar görünür ama nötr hattında bir kopukluk olduğunda cihaz gövdesini doğrudan gerilim altında bırakır. Tehlikeli bir kısayoldur.
Evinizde Topraklama Var mı?
Kesin cevap ölçümle verilir. Ama şu belirtiler size fikir verir:
- Musluğa, çamaşır makinesine veya buzdolabına dokununca karıncalanma hissediyorsanız — topraklama büyük ihtimalle yok ya da çalışmıyor.
- Prizleriniz iki uçluysa (toprak pimi yoksa) — kesinlikle yok.
- Bina 1990'lardan önce yapıldıysa ve tesisat hiç yenilenmediyse — ihtimal yüksek.
- Panonuzda kaçak akım rölesi yoksa — tesisat muhtemelen o dönemin standardında ve topraklama da eksiktir.
Ölçüm Nasıl Yapılır
Toprak direnci özel bir cihazla ölçülür. Ölçüm iki şeyi söyler: toprak hattı fiziksel olarak var mı ve varsa direnci kabul edilebilir sınırda mı. Yüksek dirençli bir topraklama, kâğıt üzerinde vardır ama iş gördüğü şüphelidir.
İş yerlerinde bu ölçümün periyodik olarak yapılması ve belgelenmesi istenir.
Topraklama Yoksa Ne Yapılır
Binada topraklama tesisatı varsa, daire içine toprak hattı çekilip bina barasına bağlanır. Bina genelinde topraklama yoksa iş daire sınırlarını aşar; bu durumda bina yönetimiyle konuşulması gerekir. Müstakil yapılarda toprak elektrodu (çubuk ya da levha) tesis edilerek çözülür.
Ara çözüm olarak, topraklama çekilene kadar en azından kaçak akım rölesi takılması önemli bir koruma sağlar. Ama bu, topraklamanın yerini tutmaz.
Özet
Topraklama görünmeyen bir güvenliktir; olmadığını çoğu zaman bir kaza anında öğrenirsiniz. Yeni taşındığınız bir evde tesisatın yaşını bilmiyorsanız, topraklama ölçümü yaptırmak yapılacak ilk işlerden biri olmalıdır.
